Professionalisering in de gastouderopvang

Foto Kiki

Professionalisering in de gastouderopvang: KiKi, Kansen in Kinderen

Gastouders in Beeld 
Binnen de gastouderopvang vindt een professionaliseringsslag plaats, steeds meer gastouders vinden het belangrijk zich zowel pedagogisch als zakelijk bij te scholen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft het Kohnstamm Instituut en het Nederlands Consortium Kinderopvangonderzoek (NCKO) opdracht gegeven onderzoek te doen naar de kenmerken van de gastouderopvang in Nederland. Uit het rapport, Gastouders in Beeld, blijkt onder andere dat de meeste gastouders hun beroep zien als een vak en dat bijna 60 procent van de gastouders de ontwikkelingen op het gebied van opvoeding en pedagogiek bijhoudt. Een tweede belangrijke uitkomst van het onderzoek van het NCKO is dat gastouders professionalisering van hun  vak van groot belang vinden, zowel wat betreft scholing en uitwisseling over het vak, als wat betreft de arbeidsvoorwaarden voor gastouders.

Leren de kansen in kinderen te zien
Het programma ‘Kiki, Kansen in Kinderen’ sluit aan op de behoefte van gastouders aan scholing en uitwisseling tussen gastouders onderling. Het programma richt zich primair op de versterking van de gastouder als professional, met als achterliggende gedachte dat een zelfverzekerde en vakbekwame gastouder de ontwikkeling van de kinderen vooruit helpt. Op laagdrempelige en praktische wijze maakt Kiki de gastouders bewust van waar zich kansen in kinderen voordoen en hoe je daar op in kunt spelen.

Hester Baars, ontwikkelaar van het programma, is zelf jarenlang werkzaam geweest in de kinderopvang, als gastouder en heeft veel gastouders begeleid in hun werkzaamheden. Haar ervaringen maakte haar ervan bewust dat het aanbod wat betreft professionalisering van gastouders nog niet compleet was maar ook dat er wat betreft het zien van de ontwikkelingskansen voor kinderen nog ruimte voor verbetering was. Om dit gat op te vullen bedacht zij, samen met haar echtgenoot, ‘KIKI, Kansen in Kinderen’. Het programma is met de kennis en ervaringen van gastouders en pedagogisch medewerkers ontwikkeld en is geschikt voor ieder kind van drie maanden tot vier jaar.

Kiki in het kort         
Kiki is een thematisch programma, elke maand wordt een nieuw thema aan de gastouders opgestuurd. Centraal in elk thema staat het beertje Kiki, zij beleeft van alles en is voor de kinderen een herkenbaar en terugkerend gegeven in de activiteiten.  Hester ontwikkelt voor elke maand een nieuw thema dat aansluit bij de actualiteit en belevingswereld van het kind.  De thema’s hoeven niet te worden herhaald zoals bij andere programma’s, elk thema is een uitbreiding van het programma met nieuwe activiteiten en teksten. Daarbij zijn er ook thema’s voor bijzondere gebeurtenissen, bijvoorbeeld wanneer een broertje of zusje geboren wordt of wanneer het kind naar school gaat. Een derde bijzonder thema is  het thema ‘Afscheid nemen’, waarbij ingegaan wordt op verlies en rouw bij jonge kinderen. De thema’s zijn zo ontwikkeld dat elke gastouder er direct mee aan de slag kan, naast praktische informatie bevat elk thema ook informatie over een bepaald ontwikkelingsthema of vaardigheid voor de gastouder. Het materiaal schrijft echter niet voor hoe ermee gewerkt moet worden, het geeft input voor de eigen aanpak en werkwijze van de gastouder. Activiteiten zijn gesplitst in leeftijdscategorieën zodat er ook voor de allerjongsten een passend aanbod gerealiseerd kan worden.

Het programma bestaat uit verschillende onderdelen, middels een abonnement krijgen gastouders alle benodigde materialen en informatie per thema thuisgestuurd. Elk thema heeft een ouderbijlage. Deze bijlage kan meegegeven worden aan de vraagouders zodat zij thuis op een laagdrempelige wijze mee kunnen werken aan de thema’s, bijvoorbeeld door liedjes te zingen of een knutselactiviteit te doen. Ook is er een kindvolgsysteem, dat de ontwikkelingen van het kind in kaart brengt voor de gastouders en vraagouders. Daarnaast kunnen trainingen gevolgd worden om meer inzicht te krijgen in het programma en hier effectiever mee te kunnen werken.

Kiki in de praktijk: Christa’s Kinderopvang
Bij Christa’s Kinderopvang wordt sinds enkele maanden enthousiast gewerkt met Kiki. Christa is al 18 jaar gastouder maar miste programma’s voor verdere professionalisering en ontwikkelingsstimulering specifiek voor gastouders. Toen haar gastouderbureau een nieuwsbrief verstuurde met daarin informatie over Kiki was ze dan ook meteen geïnteresseerd. Door de thema’s en bijbehorende training heeft ze veel tools aangereikt gekregen om de opvang in te vullen, met voldoende ruimte voor haar eigen inbreng. Tijdens de training maar ook online kunnen gastouders die met het programma werken ervaringen uitwisselen, informatie delen en lastige situaties bespreken. Christa geeft aan dat deze uitwisseling zeer waardevol is, als gastouder werk je grotendeels zelfstandig en overlegmomenten met andere gastouders zijn leerzaam. Daarbij is het ook leuk om te horen hoe andere gastouders met de thema’s werken en welke activiteiten zij doen.

Sinds Christa met het programma is gaan werken merkt ze dat ze meer structuur in de dag en activiteiten kan brengen, deze structuur heeft een positieve uitwerking op de kinderen maar ook op haar eigen werkwijze. Beer Kiki is populair bij de kinderen, het beertje wordt overal bij betrokken. Daarbij is de beer een goed middel om wat stillere kinderen bij de activiteiten te betrekken of kinderen te helpen met wennen. Ook het kindvolgsysteem werkt bijzonder prettig geeft Christa aan, het is een laagdrempelige en praktische manier om de ontwikkelingen van de kinderen in kaart te brengen. Elk half jaar gaat Christa op huisbezoek bij de vraagouders om daar het kindvolgsysteem te bespreken. Het inzichtelijk maken van de ontwikkelingen die het kind doormaakt geeft ook veel duidelijkheid voor vraagouders. Bovendien kunnen eventuele problemen vroegtijdig worden gesignaleerd en worden opgepakt, zowel tijdens de opvang als in de thuissituatie.

Christa hoopt dat door programma’s zoals Kiki de gastouderopvang een professioneler imago krijgt want, zo geeft ze aan, het feit dat de opvang in huiselijke sfeer plaatsvindt wil niet zeggen dat gastouders geen behoefte hebben aan bijscholing. De huiselijke sfeer en kleinschaligheid zijn de grootste krachten van de gastouderopvang, maar direct ook de grootste handicap. Bijscholing en kennisdeling kunnen ervoor zorgen dat gastouders ook als professional worden gezien, net als pedagogisch werkers bij kinderopvangorganisaties.

Meer weten over Kiki, Kansen in Kinderen? Neem dan een kijkje op www.kiki-s.nl

Meer informatie over het onderzoek ‘Gastouders in Beeld’ is te vinden op de website van Kohnstamm Instituut.