VVE Internationaal

De voor- en vroegschoolse periode kan op veel verschillende manieren worden ingevuld. Onderstaand overzicht geeft weer hoe de voor- en vroegschoolse periode wordt vormgegeven in België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Zweden, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.

België (Vlaanderen):

Leerplicht in België      
In België zijn kinderen leerplichtig vanaf hun zesde jaar. Kinderen hebben tot zij vijftien jaar zijn voltijdsleerplicht, na het vijftiende jaar mag ook gekozen worden voor een opleiding in deeltijd.

Voorschoolse opvang en kleuteronderwijs        
De Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) hecht veel belang aan een kwalitatief sterk aanbod voor kinderen in de leeftijd van nul tot zes jaar. De opvang in Vlaanderen is opgedeeld in voorschoolse kinderopvang voor kinderen van nul tot drie jaar oud en de kleuterschool voor kinderen tussen de twee en half en zes jaar oud. De nadruk ligt voor kinderen tussen de nul en drie jaar voornamelijk op zorg, er is echter wel vraag naar meer aandacht voor de ontwikkeling van kinderen in die periode. Op de kleuterschool is er slechts een beperkt aantal uren beschikbaar voor de zorg. In de kleuterperiode is er veel pedagogisch geschoold personeel waardoor er veel aandacht is voor de ontwikkeling van het kind.

Vroegschoolse educatie
Vroegschoolse educatie in Vlaanderen is vergelijkbaar met het Nederlandse kleuteronderwijs. Kinderen in de leeftijd van twee en half tot zes jaar oud kunnen kosteloos gebruik maken van de kleuterschool. Door een wetswijziging in 1997 is het niet langer mogelijk om een nieuwe kleuterschool te openen los van een lagere school. Met deze maatregel wordt getracht de overgang tussen kleuterschool en vervolgonderwijs te versoepelen en een doorgaande leerlijn te creëren. Kleuterscholen in Vlaanderen zijn vrij om een methode of programma te kiezen waarmee gewerkt wordt, het is echter wel verplicht om specifieke ontwikkelingsdoelen op te nemen in het leerplan. De ontwikkelingsdoelen beschrijven een aantal basiscompetenties waarover kinderen moeten beschikken wanneer zij de kleuterschool verlaten. De ontwikkelingsdoelen zijn gekoppeld aan een vijftal leergebieden: 1) wereldoriëntatie, 2) wiskundige initiatie, 3) lichamelijke opvoeding, 4) muzische vorming en 5) Nederlandse taal (in het bijzonder voor allochtone kinderen). Naast deze leergebieden bestaan nog twee overkoepelende thema’s: ‘Leren leren’ en ‘Sociale vaardigheden’. Scholen hebben een inspanningsverplichting ten aanzien van het bereiken van de gestelde leerdoelen.
Het Departement Onderwijs en Vorming raadt ouders sterk aan om de kinderen minstens één jaar kleuteronderwijs te laten volgen, ter voorbereiding op het lager onderwijs. Het Departement stelt dat kinderen die niet deelnemen aan het kleuteronderwijs een groter risico hebben op het ontwikkelen van onderwijsachterstanden en dat deze achterstanden moeilijk in te lopen zijn wanneer deze kinderen eenmaal deelnemen aan het lager onderwijs.

Lager onderwijs
Om een doorgaande leerlijn te creëren voor de kinderen, wordt in het lager onderwijs gewerkt met dezelfde leerdoelen en overkoepelende thema’s als op de kleuterschool. De doorgaande leerlijn heeft als doel de kinderen een betere kans op schoolprestaties en schoolsucces te geven. Sinds 2010 kunnen kinderen op zesjarige leeftijd enkel nog doorstromen naar het lager onderwijs wanneer zij het jaar daarvoor het volledige jaar Nederlands kleuteronderwijs hebben gevolgd óf wanneer zij geslaagd zijn voor een taalproef.

Frankrijk:

Leerplicht in Frankrijk
Kinderen in Frankrijk zijn vanaf zes jaar leerplichtig, de leerplicht duurt tot het zestiende jaar. Er bestaat echter een vorm van voorschool waar kinderen vanaf twee jaar oud terecht kunnen, de école maternelle.

École maternelle          
Voorschool in Frankrijk is gericht op kinderen in de leeftijd van twee tot zes jaar en is gratis toegankelijk. Vrijwel alle kinderen van drie jaar maken gebruik van de voorschoolse voorzieningen, école maternelle genaamd. Het doel van de voorschool is het helpen ontwikkelen van het kind, kinderen worden geleerd zelfstandig te denken en te doen en kinderen leren de vaardigheden die zij nodig hebben voor de rest van hun  schoolloopbaan. Er is veel aandacht voor de ontwikkeling van taalvaardigheid, kinderen worden gedurende de tijd op de voorschool gestimuleerd zoveel mogelijk Frans te spreken. De école maternelle is een integraal onderdeel van het basisonderwijs. Het omvat de leeftijdsgroep van twee tot zes, te vergelijken met de Nederlandse peuterspeelzaal met daaropvolgend de kleuterklassen. Er is ook sprake van opvang en zorg, maar er is een gericht programma waarin taalverwerving, naast bewegen, fantasie en spel, centraal staat. Op de école maternelle wordt gebruik gemaakt van het feit dat kinderen al op jonge leeftijd gedrag en acties van anderen willen imiteren, er wordt spelenderwijs aan de ontwikkeling gewerkt. Kinderen worden gestimuleerd te willen leren, de nadruk ligt op het ontwikkelen van de sterke kanten en talenten van het kind. Er zijn echter voor de verschillende jaren wel standaarden geformuleerd wat leerlingen op taalgebied aan moeten kunnen.

Aandacht voor ontwikkelingsfasen
Er wordt op de école maternelle veel aandacht geschonken aan de verschillende ontwikkelingsfasen waarin kinderen zich bevinden. De kinderen worden daarom in groepen ingedeeld die gebaseerd zijn op deze fasen. De jongste kinderen gaan naar de petite section (vanaf twee jaar), kinderen van drie en vier jaar gaan naar de moyenne section en de kinderen van vijf en zes jaar zitten in de grande section. Een aantal activiteiten worden met alle drie de verschillende leeftijdscategorieën tegelijk uitgevoerd, het grootste deel van de activiteiten vindt echter plaats in de eigen groep.

Duitsland:

Leerplicht in Duitsland
In Duitsland ben je leerplichtig van je zesde tot en met je achttiende. Het is verplicht om twaalf jaar lang onderwijs volgen, waarvan minstens negen jaar (in sommige deelstaten tien jaar) op een voltijdopleiding. Het onderwijs is over het algemeen gratis.

Kindergarten
In Duitsland worden kinderen tussen de drie en zes jaar opgevangen in de zogenaamde Kindergarten. Kindergarten maakt geen onderdeel uit van het Duitse schoolsysteem, de opvang wordt vaak georganiseerd door gemeenten, kerken of gecertificeerde instanties. Afhankelijk van de instantie wordt een educatieve benadering, methode of programma gekozen, bijvoorbeeld Montessori, Reggio Emilia of het zogenaamde ‘Berliner Bildungsprogramm’.

Ouders zijn niet verplicht hun kind naar de Kindergarten te brengen. Kindergarten wordt tegen een vergoeding aangeboden, ouders die de kosten niet kunnen opbrengen kunnen een gedeeltelijke of volledige tegemoetkoming krijgen afhankelijk van het inkomen en de regeling die de aanbieder van de opvang heeft opgesteld. Om als pedagogisch medewerker op een Kindergarten te mogen werken moet een drie jarige opleiding gevolgd worden. Tijdens de opleidingsfase mogen pedagogisch medewerkers wel op de groep staan, maar staan zij onder speciaal toezicht van gekwalificeerde leidsters.

Vorschule
Vorschule, wat letterlijk voorschool betekent, is de term die wordt gebruikt voor educatieve activiteiten tijdens Kindergarten-uren. Ook kan met Vorschule de verplichte cursus bedoeld worden die gekoppeld is aan de basisschool. Zowel de educatieve activiteiten op de Kindergarten en de verplichte cursus zijn erop gericht om mogelijke achterstanden bij kinderen te verminderen en kinderen een betere kans in het basisonderwijs te bieden. Er bestaat ook een speciaal Schulkindergarten ook wel Vorklasse genoemd, een meer schoolse variant van de reguliere Kindergarten, bedoeld voor kinderen die naar school moeten gaan maar nog niet voldoende basis hebben om zich te kunnen redden in het onderwijs. De invulling van de Vorschule, Schulkindergarten en Vorklasse verschilt per deelstaat.

Italië:

Leerplicht in Italië
In Italië zijn kinderen leerplichtig vanaf het moment dat zij zes jaar oud zijn. Voordat de kinderen zes jaar zijn is er geen verplichting om deel te nemen aan een vorm van voorschoolse educatie.

Scuola materne
Italië heeft een goed ontwikkeld beleid ten aanzien van opvang en onderwijs van jonge kinderen. De scuola materne is een tien maanden durend educatief programma waarbij de kinderen gemiddeld acht uur per dag les hebben, dit wordt door de overheid gefinancierd. Het programma moet voldoen aan een aantal richtlijnen die zijn opgesteld door de overheid. Er wordt streng op toegezien dat deze richtlijnen worden gevolgd. De scuola materne is bedoeld voor kinderen in de leeftijd van drie tot zes jaar en is gebaseerd op het principe van de Franse école maternelle. De scuola materne heeft als doel  om de taalvaardigheid van kinderen te vergroten, armoede onder gezinnen met jonge kinderen af te laten nemen, om meer aandacht te vestigen op de ontwikkeling van jonge kinderen. Ook probeert de scuola materne de participatie van kinderen en jongeren in de maatschappij te stimuleren.

Reggio Emilia
Reggio Emilia is een klein stadje in Noord-Italië. Hier is men reeds na de Tweede Wereldoorlog, onder leiding van pedagoog en filosoof Loris Malaguzzi, begonnen met het doorbreken van de pedagogische- en onderwijskundige tradities en met het opbouwen van opvoedings- en educatie projecten met het gezicht naar de toekomst.
De Reggio-benadering is geen onderwijsmethode maar een filosofische benadering van kinderen tot zes jaar. Het wordt ook wel omschreven als een ‘pedagogiek van het luisteren’, in plaats van een ‘pedagogiek van het vertellen’. Het is een pedagogische filosofie die gezamenlijk wordt ontwikkeld door mensen die deel uit maken van de praktijk: kinderen, groepsleiding, pedagogen, kunstenaars. Dat betekent altijd openstaan voor vernieuwing en verdieping, in beweging en in ontwikkeling blijven, ruimte voor experiment en onderzoek.

Binnen de Reggio-benadering gaat men er vanuit dat elk kind competent, intelligent en krachtig is. Elk kind beschikt over ‘100 talen’ om met de omgeving te kunnen communiceren, kinderen zijn van nature op zoek naar interactie met de omgeving, de Reggio-benadering speelt hier op in en stimuleert de interesses en nieuwsgierigheid van het kind. In de praktijk betekent dit dat de Reggio-benadering een flexibele benadering is, er worden richtlijnen gegeven maar geen vastgestelde concepten voorgeschreven. Er wordt uitgegaan van het kind, alle activiteiten worden hier dan ook op aangepast. De nadruk wordt gelegd op de gemeenschap en het ‘samen doen’, daarom is er binnen de Reggio-benadering ook een belangrijke rol weggelegd voor de ouders en andere betrokkenen in de omgeving van het kind. De gedachte hierachter is dat de ontwikkeling van het kind tot stand komt door de wisselwerking tussen het kind, de ouders en de omgeving. Er wordt gesproken van drie pedagogen: 1) de andere kinderen, 2) de ouders en 3) de ruimte en materialen waarmee het kind te maken heeft.

Zweden:

Leerplicht in Zweden   
In Zweden begint de leerplicht, in vergelijking met andere landen, relatief laat namelijk met zeven jaar. Bij wet is vastgelegd dat alle kinderen van één tot twaalf jaar recht hebben op zorg als beide ouders werken of studeren.

Curriculum for Preschool
In 1998 heeft de Zweedse overheid de verantwoordelijkheid voor voorschoolse opvang van het ministerie van ‘Health and Social Affairs’ overgeheveld naar de het ministerie van ‘Education and Research’. De verschuiving van verantwoordelijkheid was onderdeel van een poging tot het hervormen van de voor- en vroegschoolse educatie en zorg zoals die toen geregeld was. Naast deze verandering in verantwoordelijk ministerie, is in augustus van 1998 ook een speciaal curriculum ontwikkeld voor voorschoolse opvang: het ‘Curriculum for Preschool’. Dit leerplan moest ervoor zorgen dat voorschoolse opvang vanaf dat punt gezien werd als een eerste stap in het schoolsysteem. De inhoud van het leerplan is gekoppeld aan de leerplannen voor primair en secundair onderwijs.

Vormen van voor- en vroegschoolse opvang en educatie
In Zweden bestaan er verschillende vormen van voor- en vroegschoolse opvang en educatie. De belangrijkste vormen zijn: de förskola, de familjedaghem en de förskolaclass.

Förskola:
De förskola (voorschool) is een volledige dagopvang voor kinderen in de leeftijd van één tot zes jaar, van ouders die werken of studeren, of voor kinderen waarvan is vastgesteld dat ze extra ondersteuning nodig hebbe. De förskola is het hele jaar geopend en werkt met het in 1998 opgestelde ‘Curriculum for Preschool’.

Familjedaghem:
De familjedaghem (dagopvang familiehuizen) bieden ook volledige dagopvang voor kinderen van één tot zes jaar, van ouders die werken of studeren, of voor kinderen waarvan is vastgesteld dat ze extra zorg nodig hebben, maar werkt met meer flexibele uren aansluitend bij de behoefte van de ouders. Hier kunnen kinderen dus soms ook in het weekend, ’s avonds of ’s nachts terecht. Het nationaal curriculum is op deze vorm van opvang niet van toepassing, maar het Nationaal Agentschap voor Onderwijs geeft wel richtlijnen die in het verlengde van dit curriculum liggen.

Förskolaclass:
De förskolaclass (voorschoolklas) is bedoeld voor kinderen van vijf tot zeven jaar ter voorbereiding op het primaire onderwijs. De förskolaclass maakt sinds 1998 onderdeel uit van het reguliere schoolsysteem en is toegankelijk voor alle kinderen ongeacht of de ouders al dan niet werken of studeren. Het gaat om halve dagopvang, deelname aan de förskolaclass is vrijwillig.

Groot-Brittannië:

Leerplicht in Groot-Brittannië
In Groot-Brittannië zijn kinderen leerplichtig van hun vijfde tot hun zestiende jaar. Veel kinderen gaan echter al vanaf hun vierde jaar naar school. De algemene leerplicht is van toepassing op alle kinderen die permanent in Groot-Brittannië wonen, ongeacht hun nationaliteit.

Voorschoolse educatie
Alle drie- en vierjarigen in Engeland hebben recht op gratis voorschoolse educatie voor vijftien uur per week gedurende 38 weken in het jaar. Dit geldt voor alle kinderen tot zij de leeftijd bereiken waarop zij leerplichtig zijn en dus naar school moeten. De gratis opvang en educatie wordt aangeboden via verschillende pedagogische instanties waaronder peuterspeelzalen, kinderopvang en kindcentra. Wanneer ouders meer uren moeten werken dan dat zij opvang kunnen afnemen, zijn er regelingen mogelijk waarbij de ouders een tegemoetkoming ontvangen voor de kosten van de extra kinderopvang. Om er zeker van te zijn dat de voorschoolse educatie van kwalitatief hoogstaand niveau is wordt er door de Early Years Foundation Stage op toegezien dat de voorschoolse instellingen voldoen aan een aantal kwaliteitseisen.

Sure Start
Sure Start is een programma dat is opgestart op initiatief van de Britse overheid. Het doel van het programma is om kinderen een zo goed mogelijke start in het leven te bieden, door het verbeteren van de kinderopvang, voorschoolse educatie en gezinsondersteuning. De nadruk ligt hierbij op de rol van de gemeenschap. Oorspronkelijk was het programma bedoeld voor gezinnen met jonge kinderen tot vier jaar, maar na verloop van tijd is de ondersteuningsperiode uitgebreid tot kinderen de leeftijd van veertien jaar hebben bereikt. Vanuit het Sure Start programma zijn verschillende centra opgericht, waar gezinnen met kinderen terecht kunnen voor verschillende diensten. In de centra wordt opvang en educatie geboden, maar ook gezondheidszorg en opvoedhulp.

Sleutelfasen in het Britse onderwijs
Verplicht onderwijs in Engeland wordt verdeeld in vier “Key Phases” of sleutelfasen. Sleutelfase 1 is voor kinderen van vijf tot zeven jaar, Sleutelfase 2 is voor kinderen van zeven tot elf jaar oud, Sleutelfase 3 is voor kinderen van elf tot veertien jaar, en Sleutelfase 4 is voor kinderen van veertien jaar tot zestien jaar oud. Het is ook mogelijk voor een kind om thuis geschoold te worden. Ouders die deze optie kiezen hebben goedkeuring nodig.

Verenigde Staten:

Leerplicht in de Verenigde Staten        
Kinderen in de Verenigde Staten zijn, in de meeste staten, leerplichtig totdat zij zestien jaar zijn. Over het algemeen gaan kinderen op vijfjarige leeftijd naar de Kindergarten (vergelijkbaar met de Nederlandse kleuterklas) en volgen zij onderwijs tot hun achttiende, de zogenaamde K-12 Organisatie (Kindergarten tot Grade 12, het einde van de middelbare school). De voorschoolse periode is de periode voorafgaand aan de Kindergarten, ook wel pre-Kindergarten genoemd.

Voorschool: preschool of nursery school
In de voorschoolse periode kunnen kinderen in de Verenigde Staten naar de preschool of nursery school, vergelijkbaar met de Nederlandse peuterspeelzaal. Via de preschool  kunnen kinderen gebruik maken van VVE. Een dag op de preschool duurt gemiddeld zes uur, in sommige gevallen duurt een dag op de preschool een halve dag.

Kindergarten
Kindergarten is vergelijkbaar met de Nederlandse kleuterschool, kinderen tot vijf jaar maken gebruik van deze vorm van opvang. Kinderen gaan halve of hele dagen naar de kindergarten. Ook al is het niet verplicht, toch gaan bijna alle Amerikaanse kinderen naar de Kindergarten. Kindergarten wordt gezien als een essentieel onderdeel van de voorbereiding op het schoolgaande leven. Tussen de zestig en vijfenzeventig procent van alle vijfjarigen maakt gebruik van een kindergarten. De invulling van het ‘curriculum’ op de kindergarten verschilt sterk per staat.

Head Start
Meer dan 1 miljoen kinderen in de leeftijd van 3 en 4 jaar maken gebruik van Head Start of een soortgelijk programma. Het gaat hier om kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status (SES). De Head Start programma’s zijn erop gericht de taalontwikkeling te stimuleren en de sociaal-emotionele ontwikkeling te bevorderen, ook worden maaltijden aangeboden aan de kinderen. Dit alles om ervoor te zorgen dat de kinderen op alle vlakken goed voorbereid wanneer zij op vijf- of zesjarige leeftijd naar school gaan. De ouders van deze kinderen kunnen gebruiken maken van (bij)scholing, sollicitatietrainingen en ondersteuning bij het vinden van woonruimte, met als doel het verbeteren van de thuis- en gezinssituatie van het kind. Head Start programma’s zijn centrumprogramma’s, kinderen en hun ouders komen naar een locatie waar zij gebruik kunnen maken van de faciliteiten van het programma.